Vilamartín comparte o seu devir histórico coa Comarca, incrementando o seu legado patrimonial con interesantes aportacións.

Diferentes culturas deixaron testemuñas do seu asentamento no concello ( petroglifos da Idade do Bronce, castros). A chegada dos romanos trouxo consigo a explotación mineira e dos auríferos do Sil, unidos por unha importante vía, a Vía XVIII ou Vía Nova de Braga a Astorga. Pero de maior trascendencia foi a fundación do mosteiro dos Padres Trinitarios Descalzos en Correxais. Constan en documentos de 922, as posesións que o Mosteiro de Samos tivo en Cernego, Leira e Arcos.

Da numerosa nobreza asentada asentada no concello, quedan magníficos pazos.

O decreto de 1811 que aboliu os señoríos xurisdiccionais, introduxo na comarca novos aires liberais.

As noticias que de Vilamartín temos ó longo do tempo, aínda que con constancia do paso dos Suevos, os Visigodos e pequena incidencia do románico, non se fan presentes á hora de que os Trinitarios Descalzos, que fan construír na parroquia de Correxais- zona privilexiada pola súa fermosura paisaxística- un mosteiro que terá gran trascendencia como centro cultural no que se impartían ensinanzas tales como Filosofía, Moral e Gramática.

Máis tarde a nobreza asentada no concello, déixanos como herdanza arquitectónica, a fermosura dos seus pazos: en Portela, os de Camba e Valcarce, o de Arcos, o da Serra de Quiroga en San Miguel e do de Arnado construído en forma de Castelo polo Conde Torre Penela no século XIX; monumentos que foron feitos polo pobo de Vilamartín.

As augas do Sil, o seu paso por Vilamartín, lembran vellas lendas aínda vivas na lembranza, que fan referencia ó ouro ( Valdegodos, Val de Ouro, cada pena seu tesouro),ou a valentes cabaleiros como Roldán que acudiu a Valencia do Sil para salvar as tres princesas cautivas dun mouro e convertidas en tres pedras brancas, que aínda esperan o desencantamento.

Os petroglifos e mámoas de Vilamarín, Valencia, Arnado, A Madalena; os restos romanos de aras, miliarios e explotacións auríferas ( Córgomo e Valdegodos), ventás perrománicas..., remóntannos ós primeiros asentamentos. Recoletas e curiosas igrexas dispérsanse polas parroquias. A de San Julián de Portela, santo ó que cariñosamente coñécese como " o santo da androlla", é unha orixinal construcción románica con torre troncopiramidal e pinturas no seu interior; a de Córgomo é representativo do ámbito rural e conserva un calvario, baixo un arcosolio, de 1570.

   Vilamartín de Valdeorras

  O conxunto conventual de Correxais resulta de gran interese, que aumentaría coa súa rehabilitación. A Igrexa de San Pedro conserva integramente o retablo maior con un completo programa pictórico. É esta unha das obras máis importantes do arte valdeorrés.

En Vilamartín o concello valdeorrés con maior número de pazos e casas blasonadas, edificadas no material constructivo da zona: pizarra e conglomerado- pedra roxa- que destaca moi vistos sobre a mampostería. Os Pazos de Arcos, de A Portela, de Outeiro, ostentan varios escudos de armas e airosas galerías nas súas fachadas, constituíndo interesantes exemplos de arquitectura civil. O pazo de Arnado, o Castelo de Torre Penela ( século XIX), está sito nos terreos dun antigo priorato da Orde de Santiago. Como Vixías, elévanse as súas dúas torres almenadas con calado central en forma de cruz. Nunca chegou a rematarse.

Entorno ó Sil habilitouse un paseo e un área recreativa e deportiva municipal con 7 hectáreas de extensión. Caza e pesca son deportes que poden practicarse nos seus cotos. Vilamarín alberga tamén atractivos currunchos paisaxísticos que nos brindan o lecer da natureza, da montaña e do val, da fermosura colorista e alegre que se ve en cada mirada, e do tipismo dos seus pobos que se mimetizan coa paisaxe e conservan o gusto do tradicional. Son máis de 400 as " covas " ou adegas destinadas á conservación dos seus viños. Estes bos caldos e a rica gastronomía axudan a repor forzas no marco inagotable de achados.

As festas dos patróns e a feira do día 24 de cada mes sinalan as festividades locais. Cada parroquia celebra o seu patrón, e entre todas elas destacaremos as municipais de San Jorge ( 23 de Abril) e a Festa da Familia en honra a Santa María Magdalena ( 22 de Xullo), con comida campestre e actividades variadas, e os magostos en Baxeles, o día de San Martiño ( 11 de Novembro). Citaremos tamén as patronais de Córgomo ( Santa Marta 29 de Xullo), Arcos ( San Lourenzo 10 de Agosto) e San Vicente de Leira ( San Vicente 27 de Setembro). Finalmente mencionar a Festa da Vendima no mes de Novembro.

CASA DO CONCELLO 988 300001